توری سایبان یا شید گلخانه (Shade Net) نوعی پوشش است که با کاهش ورود نور خورشید، میزان نور و گرمای واردشده به گلخانه را کنترل می‌کند. این توریها با استفاده از متریال پلی‌اتیلن مقاوم (HDPE) تولید می‌شوند و با افزودن مواد آنتی یووی با کیفیت در برابر تابش اشعه آفتاب نیز مقاوم‌تر می‌شود. استفاده از شید ضد آفتاب (Anti UV) شدت تابش مستقیم خورشید را کاهش ، از افزایش دمای بیش از حد در محیط داخل و ایجاد تنش گرمایی گیاهان جلوگیری و با کاهش تبخیر آب از سطح خاک، به حفظ رطوبت محیط کشت کمک می‌کند. البته میزان تاثیر شید گلخانه (توری سایبان) به عواملی مانند درصد سایه‌اندازی، رنگ و جنس توری، قابلیت آنتی یووی، شرایط آب و هوایی، نوع سازه گلخانه و نیاز نوری گیاه بستگی دارد.
شید گلخانه چیست؟
شید گلخانه (توری سایبان) برای کاهش شدت تابش و حرارت نور خورشید و ایجاد شرایط مناسب‌تر برای رشد گیاهان استفاده می‌شود. برخلاف پوشش‌هایی که کاملا بسته هستند، ساختار مشبک توری سایبان اجازه می‌دهد هوا در محیط جریان داشته باشد و در عین حال بخشی از تابش خورشید را فیلتر کند. هدف از استفاده از توری سایبان، حذف کامل نور نیست، بلکه کنترل میزان نور و حرارتی است که به گیاه می‌رسد. هر گیاه با توجه به گونه، مرحله رشد و شرایط آب و هوایی منطقه به مقدار مشخصی نور نیاز دارد. بنابراین انتخاب شید باید بر اساس نیاز نوری گیاه و شرایط گلخانه انجام شود. شیدهای گلخانه را می‌توان روی سازه گلخانه، در بخش بیرونی یا در برخی سیستم‌ها در قسمت داخلی نصب کرد. نحوه نصب نیز می‌تواند بر عملکرد توری، میزان کاهش تابش و دمای داخل گلخانه تاثیر بگذارد.
یکی از مهمترین عواملی که باید با دقت بالا بررسی و انتخاب شود، درصد سایه اندازی توری شید گلخانه است، زیرا اگر سایه بیش از حد باشد، میزان نور مورد نیاز برای فتوسنتز به گیاه نمی‌رسد و در صورتی که گیاه را در معرض تابش شدید خورشید قرار دهد و تنش گرمایی برای آن ایجاد کند.
جنس شید گلخانه از چیست؟
یکی از رایج‌ترین متریال‌های مورد استفاده در تولید توری‌های سایبان، از HDPE یا پلی‌اتیلن سنگین (High-Density Polyethylene) است. این متریال به دلیل وزن نسبتا کم، استحکام و مقاومت مناسب در شرایط آب و هوایی متفاوت، برای تولید توری‌های مورد استفاده در انواع محیط‌ها کاربردهای زیادی دارد. اکسیر ساز شمال در تولید توری‌های باکیفیت، از مواد Anti UV یا همان ضدآفتاب نیز استفاده می‌کند تا توریها در برابر تابش نور آفتاب مقاوم و پایدار بمانند. به این صورت که افزودنی‌های فوق به افزایش مقاومت پلیمر در برابر تابش طولانی‌مدت نور خورشید کمک می‌کنند و باعث می‌شوند توری هنگام استفاده، دوام و عملکرد مناسبی داشته باشد.
نکته: جنس مواد اولیه، نوع نخ، ساختار بافت و کیفیت تولید می‌تواند روی ویژگی‌هایی مانند استحکام، انعطاف‌پذیری، وزن، دوام و طول عمر توری تاثیر بگذارد.
HDPE چه مزیتی برای توری سایبان دارد؟
HDPE به دلیل ویژگی‌های فیزیکی مناسب، مانند استحکام و مقاومت، انعطاف‌پذیری، وزن کم، دوام و ماندگاری در شرایط آب و هوایی متفاوت، یکی از متریال‌های متداول برای تولید توری سایبان است. از مهمترین ویژگی‌های توری که با این متریال تولید می‌شود، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- وزن نسبتا کم و نصب آسان توری
- استحکام مناسب در برابر کشش و فشار
- مقاومت مناسب در برابر رطوبت
- قابلیت استفاده در فضای باز
- امکان افزودن پایدارکننده‌های UV (مواد آنتی یووی)
- دوام مناسب در انواع شرایط آب و هوایی
با این حال، کیفیت نهایی توری فقط به جنس مواد اولیه وابسته نیست و کیفیت مواد، فرایند تولید، ساختار و نوع بافت توری و میزان استفاده از پایدارکننده‌های UV اهمیت بسزایی دارند.
عملکرد توری سایبان چگونه است؟
عملکرد اصلی شید گلخانه بر پایه کنترل و فیلتر کردن بخشی از نور خورشید است. ساختار مشبک توری باعث می‌شود بخشی از تابش به گیاه برسد و بخشی دیگر توسط توری مسدود یا پراکنده شود. به این ترتیب، شدت تابش مستقیم نور خوشید کاهش و فضای گلخانه و محیط شرایط متعادل‌تری پیدا می‌کند.
کنترل شدت نور
گیاه برای انجام فرایند فتوسنتز به نور خورشید نیاز دارد، اما شدت بیش از حد نور می‌تواند برای بسیاری از گیاهان مشکلاتی ایجاد کند. تابش شدید، به‌خصوص در فصل‌های گرم سال، می‌تواند باعث افزایش دمای محیط، افزایش دمای برگ، تشنه شدن گیاه و ایجاد تنش گرمایی برای آن شود. توری سایبان با کاهش بخشی از تابش خوشید، میزان نور دریافتی گیاه را کنترل می‌کند. مقدار کاهش نور به درصد سایه‌اندازی توری بستگی دارد. هر چه تراکم بافت بالاتر باشد، نور کمتری به گیاه می‌رسد.
برای مثال، یک توری با سایه‌اندازی ۳۰ درصد، در حالت استاندارد به‌طور اسمی حدود ۳۰ درصد از نور خورشید که به گیاه می‌رسد را مسدود می‌کند و بخش زیادی از نور را عبور می‌دهد. در حالی که توری ۵۰ درصد سایه بیشتری ایجاد می‌کند. البته میزان واقعی نوری که از به محیط گلخانه وارد می‌شود تنها به عدد درج‌شده روی توری وابسته نیست، شرایط نصب، زاویه تابش، فصل، پوشش گلخانه و سایر عوامل نیز بر آن تاثیرگذار هستند.
محافظت در برابر اشعه فرابنفش
اشعه فرابنفش یا UV (Ultraviolet) بخشی از نور خورشید است که می‌تواند بر گیاه و همچنین مواد پلیمری اثر بگذارد. در توری‌های سایبان باکیفیت، استفاده از مواد ضدآفتاب به عنوان مقاوم کننده در برابر اشعه UV به افزایش مقاومت آنها در برابر تابش طولانی‌مدت خورشید کمک می‌کند. این موضوع برای کیفیت و ماندگاری محصولی که قرار است مدت زیادی در فضای باز مورد استفاده قرار گیرد، اهمیت زیادی دارد. از طرفی دیگر، مسدود کردن بخشی از تابش نور خورشید توسط شید به گیاه کمک می‌کند از آسیب‌ها و آلودگی‌های نوری و حرارتی در امان باشد.
شید گلخانه چه تاثیری در کاهش دما دارد؟
یکی از مهمترین دلایل استفاده از شید گلخانه در مناطق گرمسیر و در فصل‌های گرم سال که تابش نور آفتاب شدید است، کاهش بار حرارتی روی گیاهان، ناشی از تابش خورشید است. تابش مستقیم خورشید باعث گرم شدن سطوح مختلف در گلخانه و افزایش دمای محیط آن می‌شود. زمانی که بخشی از این تابش پیش از رسیدن به پوشش یا فضا مسدود شود، میزان حرارت و نور خورشید که به گلخانه وارد می‌شود، کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه، شید گلخانه می‌تواند به کاهش دمای محیط زیر توری کمک کند. البته یک درصد مشخص از شید در همه گلخانه‌ها مقدار ثابتی از دما را کاهش نمی‌دهد. میزان کاهش دما به عوامل مهمی وابسته است. مانند:
- درصد سایه‌اندازی
- رنگ و نوع بافت توری
- محل نصب توری
- شرایط آب‌وهوایی منطقه
- سرعت و جریان هوایی که در گلخانه وجود دارد
- نوع پوشش گلخانه
- اندازه و ارتفاع سازه
- میزان تابش خورشید
به همین دلیل، علاوه بر شید گلخانه، تهویه مناسب اهمیت زیادی در سلامت گیاهان و کیفیت فضای گلخانه دارد. توری سایبان جایگزین سیستم تهویه نیست، بلکه یکی از ابزارها در مدیریت و کنترل تابش نور خورشید و دمای محیط گلخانه است.
تاثیر شید بر رطوبت و مصرف آب در گلخانه
تابش شدید خورشید و دمای بالای فضای گلخانه می‌تواند باعث افزایش تبخیر آب از سطح خاک و افزایش تعرق گیاه شود. ایجاد سایه موجب کاهش شدت تابش، کنترل دما و کاهش میزان از دست رفتن آب را شود. در نتیجه، استفاده صحیح از شید می‌تواند به حفظ رطوبت محیط کشت و مدیریت بهتر آبیاری کمک کند. این موضوع برای نشاها و گیاهان جوان اهمیت دارد؛ زیرا این گیاهان نسبت به کمبود آب و تغییرات شدید دمایی حساس‌تر هستند. با این حال، شید باعث حذف نیاز گیاه به آبیاری نمی‌شود. میزان مصرف آب همچنان به نوع گیاه، مرحله رشد، دما، رطوبت، بستر کشت و سیستم آبیاری بستگی دارد.
درصد سایه‌اندازی توری سایبان چیست؟
یکی از مهمترین مشخصات شید گلخانه، درصد سایه‌اندازی (Shade Percentage) است. این عدد نشان می‌دهد توری برای کاهش شدت تابش چند درصد از نور تابیده شده را مسدود و سایه ایجاد می‌کند. برای مثال، سایه‌اندازی توری ۳۰ درصد نسبت به توری ۵۰ درصد، نور بیشتری را عبور داده و سایه‌ی بیشتری ایجاد می‌کند.
این جدول راهنمای عمومی است و نمی‌توان درصد سایه مناسب را تنها بر اساس نام گیاه تعیین کرد. مرحله رشد، اقلیم، فصل و میزان تابش محل نیز باید در نظر گرفته شود.
برای گلخانه چه درصد شیدی مناسب است؟
انتخاب درصد مناسب شید گلخانه تنها به میزان نور مورد نیاز گیاه وابسته نیست. مهمترین مواردی که باید در انتخاب شید گلخانه به آنها توجه کنیم شرایط آب و هوایی منطقه، میزان شدت تابش خورشید، فصل کشت و دمای محیط گلخانه است. در ادامه، درصد سایه‌اندازی مناسب برای برخی از پرکاربردترین محصولات گلخانه‌ای را بررسی می‌کنیم.
توری سایبان 30 درصد
توری سایبان ۳۰ درصد برای شرایطی مناسب است که گیاه هم به میزان زیادی نور نیاز دارد و هم باید از شدت تابش مستقیم و گرمای اضافی محافظت شود. برای برخی محصولات گلخانه‌ای مانند گوجه‌فرنگی و فلفل، استفاده از درصدهای پایین‌تر شید می‌تواند در شرایط خاص مناسب باشد؛ اما درصد نهایی باید با توجه به آب و هوای منطقه، فصل کشت، نوع سازه و شدت تابش تعیین شود.
توری سایبان 50 درصد
توری سایبان ۵۰ درصد می‌تواند برای شرایطی که شدت تابش بیشتر از نیاز گیاه است یا به حفاظت بیشتری در برابر نور و گرما نیاز دارد، مورد استفاده قرار گیرد. این توری نور بیشتری را نسبت به شیدهای سبک‌تر کاهش می‌دهد و می‌تواند برای برخی سبزیجات برگی، نشاها و گیاهان حساس‌تر به تابش یا در مناطق و فصل‌های بسیار گرم سال کاربرد داشته باشد.
توری سایبان 80 درصد و بالاتر
توری‌های با سایه‌اندازی 80 درصد و بیشتر برای شرایط خاص استفاده می‌شوند. این درصدها برای همه محصولات مناسب نیستند، زیرا کاهش بیش از حد نور می‌تواند در فرایند فتوسنتر اخلال ایجاد کرده و رشد گیاه را محدود کند. بنابراین بیشتر بودن درصد سایه‌اندازی لزوما به معنای بهتر بودن توری نیست. توری مناسب، توری است که متناسب با نیاز نوری گیاه و شرایط محیطی انتخاب شود.
شید مناسب پرورش گوجه‌فرنگی و فلفل
گوجه‌فرنگی و فلفل از گیاهانی هستند که برای رشد و تولید محصول به نور بیشتری نسبت به دیگر گیاهان نیاز دارند. در عین حال، در شرایط تابش شدید و دمای بالا ممکن است دچار تنش گرمایی شوند. در بسیاری از شرایط، شیدهای ۳۰ درصد می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای کنترل شدت تابش باشد، اما انتخاب نهایی باید بر اساس شرایط گلخانه و فصل کشت انجام شود. استفاده از شید با درصد بسیار بالا بدون توجه به نیاز نوری گیاه می‌تواند نور کافی برای فتوسنتز را کاهش دهد و در نتیجه بر رشد و تولید محصول اثر منفی بگذارد.
شید برای نشا و گیاهان جوان
نشاها و گیاهان جوان معمولا در برابر تابش شدید و افزایش دما حساس و آسیب‌پذیرتر هستند. استفاده از شید مناسب می‌تواند شدت تابش را کاهش داده و شرایط مناسب‌تری برای استقرار و رشد اولیه گیاه فراهم کند. در این مرحله نباید صرفا به دنبال بیشترین میزان سایه بود. گیاه همچنان برای فتوسنتز و رشد به نور نیاز دارد و باید بین محافظت در برابر تابش شدید و تامین نور کافی تعادل ایجاد شود.
رنگ توری سایبان چه تاثیری دارد؟
رنگ توری سایبان فقط ظاهر توری نیست؛ روی عملکرد توری و میزان نوری که عبور می‌دهد تاثیر می‌گذارد. یعنی وقتی نور خورشید به توری می‌تابد، بسته به رنگ توری، مقداری از نور عبور می‌کند، مقداری مسدود می‌شود و مقداری هم بازتاب یا در فضای بیرونی پخش می‌شود. به همین دلیل ممکن است دو توری با درصد سایه‌اندازی مشابه و رنگ متفاوت استفاده کنید، ولی شرایط نوری متفاوتی در محیط گلخانه داشته باشید. توری‌های سایبان در رنگ‌های مختلف تولید می‌شوند و رنگ توری می‌تواند بر میزان عبور نور، پراکندگی نور و همچنین شرایط دمای زیر توری اثر بگذارد.
توری سبز: توری‌های سبز یکی از انواع رایج شید هستند و برای بسیاری از کاربردهای کشاورزی، گلخانه، باغبانی، پارکینگ و منازل مورد استفاده قرار می‌گیرند.
توری مشکی: توری‌های مشکی معمولا برای ایجاد سایه موثر و کاهش تابش مستقیم استفاده می‌شوند. انتخاب این نوع توری باید بر اساس درصد سایه‌اندازی و شرایط محیطی انجام شود، صرفا رنگ آن ملاک کافی برای انتخاب نیست.
توری سفید: توری‌های سفید می‌توانند بخشی از نور را بازتاب دهند و در برخی کاربردها به ایجاد شرایط نوری متفاوت کمک کنند. در نتیجه، رنگ توری به‌تنهایی معیار مناسبی برای انتخاب شید نیست و درصد سایه‌اندازی، جنس، نوع بافت توری و نیاز گیاه باید همزمان مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرند.
تفاوت شید گلخانه با سایر توری‌های کشاورزی
توری‌های کشاورزی در بافت و رنگ شبیه به هم هستند، اما کاربردهای متفاوتی دارند. هر یک از این توریها برای رفع یک نیاز در کشاورزی تولید می‌شوند؛ مثلا یک نوع توری برای کنترل شدت نور خورشید، یک نوع توری برای جلوگیری از حجوم پرنده به درختان و نوعی توری هم برای محافظت از محصول و درخت در برابر تگرگ است. در واقع هر نوع توری با تراکم و نوع بافت خاص خود عملکرد مشخصی دارد و برای هدف مشخصی طراحی و تولید می‌شود.
شید گلخانه: وظیفه اصلی شید گلخانه، کنترل شدت نور، حرارت و تابش خورشید است. مثلا اگر نور خورشید خیلی شدید باشد، با استفاده از شید گلخانه بخشی از نور و حرارت مسدود می‌شود تا گیاه کمتر تحت تاثیر تابش مستقیم و گرمای زیاد قرار بگیرد.
توری ضدپرنده: هدف از طراحی این توری کنترل نور نیست، بلکه هدف این است که دسترسی پرندگان به گیاهان، میوه‌ها و درختان مسدود شود. مثلا در باغی که میوه‌های روی درختان به مرحله برداشت می‌رسند، پرندگان زیادی به آن حجوم می‌آورند، در این مرحله توری ضد پرنده یک مانع فیزیکی برای دسترسی پرندگان به محصولات است. این توری یکی از ایمنترین و سالم‌ترین روش‌ها برای حل این مشکل است زیرا هیچ خطری برای کشاورزان و
توری ضدتگرگ: با هدف کاهش آسیب ناشی از تگرگ به محصولات مورد استفاده قرار می‌گیرد.
